สลากพิมพ์ซ้ำ ดูออกยังไง วิธีตรวจสลากปลอมด้วยตัวเอง

คนที่ซื้อสลากมาหลายปีมักบอกเหมือนกันว่าใบจริงกับใบปลอมสัมผัสต่างกันตั้งแต่ยังไม่ต้องยกขึ้นดูแสง แต่สำหรับคนที่เพิ่งเริ่มซื้อ ความรู้สึกแบบนั้นยังไม่มี จึงต้องอาศัยจุดตรวจที่จับต้องได้แทน ข่าวดีคือสลากมีมาตรการป้องกันการปลอมแปลงหลายชั้น และหลายชั้นในนั้นตรวจได้ด้วยตาเปล่ากับแสงจากมือถือเท่านั้น

ปัญหาที่พบจริงในตลาดมีสองแบบที่ต่างกัน แบบแรกคือสลากก็อปปี้ที่ทำขึ้นใหม่ทั้งใบเพื่อหลอกขาย แบบที่สองคือใบจริงที่ถูกแก้ไขตัวเลขบางตัวให้ตรงกับรางวัล ทั้งสองแบบมีร่องรอยคนละที่และต้องใช้วิธีตรวจคนละอย่าง บทความนี้จะไล่ให้ครบทั้งสองแบบ พร้อมลำดับการตรวจที่ใช้เวลาไม่ถึงหนึ่งนาทีต่อใบ

ถ้าอยากเลี่ยงความเสี่ยงเรื่องใบกระดาษด้วยระบบที่มีการยืนยันใบผูกกับบัญชีผู้ซื้อ ลองเข้าสู่หน้าหลักดูโครงสร้างก่อน แล้วอ่านวิธีการเล่นง่ายๆประกอบ ก่อนตัดสินใจดูวิธีการสมัครที่ใช้เวลาไม่นาน

สลากพิมพ์ซ้ำกับสลากก็อปปี้ ต่างกันตรงไหน?

สองคำนี้ถูกใช้ปนกันจนเหมือนเป็นเรื่องเดียว แต่ในทางปฏิบัติเป็นคนละปัญหาและตรวจกันคนละจุด

ประเด็น	สลากก็อปปี้ทั้งใบ	สลากพิมพ์ซ้ำหรือใบจริงที่ถูกแก้
ที่มาของใบ	ผลิตขึ้นใหม่ด้วยเครื่องพิมพ์ทั่วไป	เป็นใบจริงแต่ถูกดัดแปลงบางส่วน
จุดที่ผิดพลาดชัดที่สุด	เนื้อกระดาษ ลายน้ำ และคุณภาพหมึก	บริเวณตัวเลขที่ถูกแก้ไข
ความยากในการตรวจ	ง่ายกว่า เพราะผิดหลายจุดพร้อมกัน	ยากกว่า เพราะส่วนอื่นของใบเป็นของจริง
มักถูกใช้ในสถานการณ์ใด	ขายให้ผู้ซื้อทั่วไปก่อนวันประกาศผล	นำไปขึ้นเงินหลังทราบผลรางวัลแล้ว
วิธีตรวจที่ได้ผล	ส่องแสง สัมผัสเนื้อกระดาษ ดูความคมของหมึก	ซูมดูขอบตัวเลข เทียบระยะห่างและแนวการเรียง
โอกาสพบในตลาดทั่วไป	พบได้ในช่วงที่มีการขายเร่งด่วน	พบเฉพาะช่วงหลังประกาศผล

ข้อสรุปที่ใช้ได้จริงคือ ถ้ากำลังจะซื้อใบก่อนวันประกาศผล ให้เน้นตรวจเรื่องกระดาษและลายน้ำเป็นหลัก แต่ถ้ามีคนนำใบมาเสนอขายหรือขอให้ช่วยขึ้นเงินหลังผลออกแล้ว ให้เพ่งไปที่ตัวเลขเป็นอันดับแรก เพราะนั่นคือจุดที่การดัดแปลงเกิดขึ้น

ตรวจจากเนื้อกระดาษได้อย่างไร?

กระดาษคือด่านแรกและเป็นด่านที่ปลอมยากที่สุด เพราะไม่ใช่กระดาษที่หาซื้อได้ตามร้านทั่วไป

ความหนาและความแข็งของแผ่น

ใบจริงมีความหนาที่คงที่และให้ความรู้สึกแน่นมือกว่ากระดาษพิมพ์ทั่วไป เมื่อจับที่มุมแล้วดีดเบา ๆ จะได้เสียงที่คมกว่า ส่วนสลากก็อปปี้ที่พิมพ์บนกระดาษถ่ายเอกสารหรือกระดาษอาร์ตมักนิ่มกว่าหรือมันวาวเกินไป

ผิวสัมผัสเมื่อลูบด้วยปลายนิ้ว

ลองลูบเบา ๆ ตรงบริเวณที่มีการพิมพ์ ใบจริงจะรู้สึกได้ถึงความเรียบที่สม่ำเสมอ ในขณะที่งานพิมพ์จากเครื่องอิงก์เจ็ตมักมีความสากเล็กน้อยจากหมึกที่ซึมลงบนผิวกระดาษ และงานจากเครื่องเลเซอร์อาจรู้สึกลื่นผิดปกติเพราะผงหมึกเคลือบอยู่ด้านบน

การตอบสนองต่อความชื้น

วิธีนี้ใช้เมื่อสงสัยจริงเท่านั้นเพราะอาจทำให้ใบเสียหาย การแตะน้ำเพียงเล็กน้อยที่มุมใบ กระดาษจริงจะไม่ยุ่ยทันทีและหมึกไม่เลอะ ส่วนงานพิมพ์อิงก์เจ็ตมักเห็นสีละลายออกมาแทบจะทันที ควรใช้เป็นวิธีสุดท้ายและทำที่มุมที่ไม่มีข้อมูลสำคัญ

ลายน้ำและเส้นใยในกระดาษดูตรงไหน?

นี่คือจุดที่ได้ผลที่สุดสำหรับคนทั่วไป เพราะใช้แค่แสงและใช้เวลาไม่กี่วินาที

วิธีที่ถูกต้องคือยกใบขึ้นส่องกับแหล่งกำเนิดแสงจากด้านหลัง ไม่ใช่ส่องไฟลงบนใบ เมื่อแสงผ่านทะลุกระดาษ ลายน้ำที่ฝังอยู่ในเนื้อกระดาษจะปรากฏขึ้นเป็นภาพที่มีระดับความเข้มอ่อนต่างกันอย่างเป็นธรรมชาติ จุดสำคัญคือลายน้ำจริงอยู่ในเนื้อกระดาษ ไม่ใช่พิมพ์ทับลงบนผิว ถ้าเอียงใบดูในมุมเฉียงแล้วเห็นลายน้ำนั้นเป็นเงาสีเทาบนผิวกระดาษ นั่นคือการพิมพ์เลียนแบบ

อีกจุดที่ควรดูพร้อมกันคือเส้นใยพิเศษที่กระจายอยู่ในเนื้อกระดาษ เส้นใยเหล่านี้ฝังอยู่แบบสุ่ม ไม่ซ้ำตำแหน่งกันในแต่ละใบ และบางส่วนจะเรืองแสงเมื่อส่องด้วยแสงอัลตราไวโอเลต ถ้ามีไฟยูวีขนาดเล็กติดตัวไว้ การตรวจจุดนี้ทำได้ในสองวินาที ส่วนสลากก็อปปี้ที่พยายามเลียนแบบมักใช้วิธีพิมพ์เส้นเล็ก ๆ ลงไป ซึ่งจะเรียงตัวเป็นระเบียบเกินไปและไม่เรืองแสง

ข้อควรระวังคืออย่าใช้เพียงจุดเดียวในการตัดสิน เพราะใบที่ผ่านการใช้งานหนัก เปียกน้ำ หรือถูกพับจนยับ อาจทำให้ลายน้ำดูไม่ชัดเท่าที่ควร การดูหลายจุดประกอบกันให้ผลแม่นยำกว่าเสมอ

หมึกพิมพ์และตัวเลขบอกอะไรได้บ้าง?

งานพิมพ์ของสลากจริงใช้ระบบที่ต่างจากเครื่องพิมพ์ทั่วไป จึงทิ้งลักษณะเฉพาะไว้ที่ตรวจได้

จุดแรกคือความคมของขอบตัวอักษร ลองมองใกล้ ๆ ที่ขอบของตัวเลข ใบจริงจะมีขอบที่คมและต่อเนื่อง ส่วนงานพิมพ์จากเครื่องทั่วไปเมื่อขยายดูจะเห็นเป็นจุดสีเล็ก ๆ เรียงกันเป็นตาราง ซึ่งเป็นลักษณะเฉพาะของการพิมพ์แบบผสมสี วิธีดูง่ายที่สุดคือใช้กล้องมือถือซูมเข้าไปให้สุดแล้วดูบนหน้าจอ

จุดที่สองคือความนูนของหมึกในบางตำแหน่ง งานพิมพ์บางส่วนบนใบจริงจะรู้สึกได้ถึงความนูนเล็กน้อยเมื่อลูบด้วยปลายนิ้ว โดยเฉพาะบริเวณตัวเลขและองค์ประกอบสำคัญ ส่วนสลากก็อปปี้มักเรียบสนิททั้งใบเพราะเครื่องพิมพ์ทั่วไปไม่สามารถสร้างความนูนแบบนี้ได้

จุดที่สามคือความสม่ำเสมอของสี ถ้าดูใบหลายใบจากงวดเดียวกันวางเรียงกัน ใบจริงจะมีโทนสีที่เหมือนกันแทบทุกใบ ส่วนใบที่พิมพ์ขึ้นมาเองมักมีความเข้มอ่อนต่างกันเล็กน้อย โดยเฉพาะบริเวณพื้นหลังที่มีลวดลายละเอียด

ใบจริงที่ถูกแก้ตัวเลข สังเกตยังไง?

กรณีนี้ตรวจยากกว่ามาก เพราะทุกอย่างบนใบเป็นของจริงหมด ยกเว้นตัวเลขไม่กี่ตัวที่ถูกดัดแปลง และมักปรากฏเฉพาะหลังประกาศผลแล้วเท่านั้น

จุดแรกที่ควรดูคือระยะห่างระหว่างตัวเลข ชุดตัวเลขบนใบจริงถูกพิมพ์ด้วยระบบเดียวกันทั้งชุด ระยะห่างจึงเท่ากันทุกช่วงอย่างแม่นยำ เมื่อมีการแก้ไขตัวใดตัวหนึ่ง ระยะห่างมักเพี้ยนไปเล็กน้อยจนสังเกตได้ถ้าตั้งใจดู วิธีที่ง่ายที่สุดคือใช้ขอบกระดาษหรือขอบบัตรทาบเป็นเส้นตรงแล้วดูว่าฐานของตัวเลขทุกตัวอยู่ในแนวเดียวกันหรือไม่

จุดที่สองคือความหนาของเส้นและรูปทรงของตัวเลข ตัวเลขที่ถูกแก้มักมีน้ำหนักเส้นต่างจากตัวอื่นเล็กน้อย หรือมีส่วนโค้งที่ไม่เหมือนกันเป๊ะ การเทียบตัวเลขตัวเดียวกันที่ปรากฏในตำแหน่งอื่นบนใบเดียวกันช่วยได้มาก เพราะควรเหมือนกันทุกประการ

จุดที่สามคือร่องรอยบนผิวกระดาษบริเวณนั้น การลบหรือขูดออกจะทิ้งร่องรอยไว้เสมอ เมื่อส่องแสงเฉียงจะเห็นผิวกระดาษบริเวณนั้นด้านหรือหยาบต่างจากส่วนอื่น บางกรณีเห็นเป็นรอยขนแมวเล็ก ๆ หรือสีพื้นหลังที่จางกว่าบริเวณรอบข้าง

จุดสุดท้ายคือความสอดคล้องของข้อมูลบนใบ ตัวเลขบนสลากมีหลายชุดที่สัมพันธ์กัน ถ้าแก้เพียงชุดเดียวโดยไม่แก้ชุดอื่นให้สอดคล้อง ความไม่ตรงกันนี้จะปรากฏทันทีเมื่อเข้าสู่ระบบตรวจสอบของหน่วยงาน ซึ่งเป็นเหตุผลที่การแก้ไขแบบนี้แทบไม่เคยผ่านขั้นตอนขึ้นเงินจริงได้เลย

ลำดับตรวจสลากปลอมภายในหนึ่งนาที

เพื่อให้ใช้งานได้จริงหน้าแผงหรือตอนรับใบจากคนขาย ลองทำตามลำดับนี้ซึ่งไล่จากวิธีที่เร็วที่สุดไปหาวิธีที่ละเอียดที่สุด

ลำดับ	สิ่งที่ทำ	ใช้เวลา	จับอะไรได้
ขั้นที่ 1	จับและลูบเนื้อกระดาษด้วยปลายนิ้ว	5 วินาที	กระดาษผิดชนิด งานพิมพ์จากเครื่องทั่วไป
ขั้นที่ 2	ยกส่องกับแสงจากด้านหลังดูลายน้ำ	10 วินาที	ลายน้ำที่พิมพ์ทับแทนที่จะฝังในเนื้อ
ขั้นที่ 3	เอียงใบดูแสงสะท้อนบนผิว	10 วินาที	ร่องรอยการขูดลบ ความนูนของหมึกที่หายไป
ขั้นที่ 4	ซูมกล้องมือถือดูขอบตัวเลข	15 วินาที	จุดสีจากการพิมพ์ทั่วไป ขอบที่ไม่คม
ขั้นที่ 5	ทาบเส้นตรงเช็กแนวและระยะตัวเลข	15 วินาที	ตัวเลขที่ถูกแก้ไขเฉพาะจุด
ขั้นที่ 6	ส่องไฟยูวีดูเส้นใยเรืองแสง	5 วินาที	ใบที่ไม่มีเส้นใยพิเศษในเนื้อกระดาษ

ที่ควรจำคือขั้นที่หนึ่งกับสองคัดใบที่มีปัญหาชัดเจนออกได้เกือบทั้งหมดแล้ว ส่วนขั้นที่สี่และห้าจำเป็นเฉพาะเมื่อรับใบในช่วงหลังประกาศผลหรือมีเหตุให้สงสัยเป็นพิเศษ ไม่ต้องทำครบทุกขั้นทุกครั้งก็ได้ แต่ควรทำอย่างน้อยสองขั้นแรกเป็นนิสัย

ถ้าสงสัยว่าได้ใบปลอมมา ควรทำอย่างไร?

สิ่งแรกที่ไม่ควรทำคือพยายามนำใบนั้นไปขึ้นเงินเพื่อทดสอบว่าจริงหรือไม่ เพราะหากเป็นใบที่ผ่านการดัดแปลง การนำไปใช้อาจทำให้เรากลายเป็นผู้เกี่ยวข้องเสียเอง แม้จะไม่รู้มาก่อนก็ตาม สิ่งที่ควรทำคือหยุดไว้ก่อนแล้วรวบรวมข้อมูล

ขั้นตอนที่ควรทำคือเก็บภาพใบทั้งด้านหน้าและด้านหลังในความละเอียดสูง ถ่ายให้เห็นบริเวณที่สงสัยเป็นพิเศษ พร้อมบันทึกว่าได้ใบมาจากใคร เมื่อไหร่ ที่ไหน และจ่ายเงินไปเท่าไหร่ ข้อมูลชุดนี้จำเป็นทั้งในการสอบถามและในการดำเนินการต่อ

จากนั้นให้นำใบไปให้จุดที่มีความชำนาญตรวจสอบ เช่น ตัวแทนจำหน่ายที่มีประสบการณ์หรือหน่วยงานที่รับเรื่องเกี่ยวกับสลากโดยตรง การได้คำยืนยันจากผู้ที่เห็นใบจริงทุกวันมีน้ำหนักมากกว่าการเดาเอง และหากพบว่าเป็นใบที่มีปัญหาจริง ควรแจ้งความไว้เป็นหลักฐานพร้อมข้อมูลของผู้ที่ขายให้เรา

สิ่งสุดท้ายที่อยากฝากไว้คือการป้องกันง่ายกว่าการแก้ไขมาก การซื้อจากจุดจำหน่ายที่ตรวจสอบตัวตนได้ การตรวจใบก่อนจ่ายเงินทุกครั้ง และการเก็บภาพใบไว้ตั้งแต่วันที่ซื้อ สามอย่างนี้ใช้เวลารวมกันไม่ถึงสองนาที แต่ตัดปัญหาที่ตามมาภายหลังได้แทบทั้งหมด

คำถามที่พบบ่อย

Q: ใบที่ยับหรือเปียกน้ำมาแล้ว ยังตรวจด้วยวิธีเหล่านี้ได้ไหม?

A: ตรวจได้แต่ต้องระวังการตีความ เพราะความเสียหายทางกายภาพทำให้ลายน้ำดูไม่ชัดและผิวกระดาษเปลี่ยนไป ในกรณีนี้ควรให้น้ำหนักกับการตรวจตัวเลขและคุณภาพงานพิมพ์มากกว่า และถ้ายังไม่แน่ใจ ควรนำไปให้ผู้ที่มีความชำนาญดูแทนการตัดสินเอง เพราะใบที่ชำรุดยังมีเงื่อนไขเรื่องการขึ้นเงินที่ต้องพิจารณาแยกอีกส่วนหนึ่งด้วย

Q: การถ่ายรูปใบสลากเก็บไว้ ช่วยอะไรได้บ้างในกรณีมีข้อพิพาท?

A: ช่วยได้มากในแง่การยืนยันว่าใบที่เราถืออยู่มีเลขอะไรและอยู่ในสภาพใดตั้งแต่วันที่ได้รับมา ควรถ่ายให้เห็นทั้งใบ เห็นเลขชัดเจน และถ่ายในวันที่ซื้อทันที ไม่ใช่รอถ่ายตอนมีปัญหา เพราะข้อมูลวันเวลาที่ติดมากับไฟล์ภาพเป็นส่วนประกอบที่มีน้ำหนักในการอธิบายลำดับเหตุการณ์

Q: ร้านที่ขายราคาถูกกว่าปกติมาก มีโอกาสเป็นใบก็อปปี้สูงไหม?

A: มีความเป็นไปได้ที่ต้องระวัง เพราะต้นทุนของสลากค่อนข้างคงที่ การขายต่ำกว่าต้นทุนโดยไม่มีเหตุผลรองรับจึงผิดปกติในเชิงธุรกิจ อย่างไรก็ตามราคาถูกกว่าเล็กน้อยอาจมาจากการระบายสต๊อกช่วงใกล้ปิดรับ ซึ่งเกิดขึ้นได้จริง สิ่งที่ควรทำคือไม่ตัดสินจากราคาอย่างเดียว แต่ตรวจใบตามขั้นตอนก่อนจ่ายเงินเสมอ

Q: มีเครื่องมือราคาไม่แพงอะไรบ้างที่ช่วยตรวจได้สะดวกขึ้น?

A: ไฟยูวีขนาดพวงกุญแจเป็นตัวเลือกที่คุ้มที่สุดเพราะพกพาง่ายและใช้ตรวจเส้นใยได้ในไม่กี่วินาที อีกอย่างที่มีประโยชน์คือแว่นขยายขนาดเล็กสำหรับดูขอบตัวเลข แม้กล้องมือถือจะใช้แทนได้ในระดับหนึ่ง แต่แว่นขยายให้ภาพที่ไม่ผ่านการประมวลผล จึงเห็นรายละเอียดของเนื้อกระดาษได้ตรงกว่า

Q: ถ้าซื้อผ่านช่องทางออนไลน์ที่ไม่ได้เห็นใบจริง ควรทำอย่างไร?

A: ควรขอภาพความละเอียดสูงที่เห็นทั้งใบพร้อมมือที่ถืออยู่ และขอให้ถ่ายใหม่โดยมีสิ่งที่เรากำหนดเองอยู่ในภาพ เช่น เขียนวันเวลาลงกระดาษวางข้างใบ วิธีนี้ยืนยันได้ว่าใบอยู่ในมือผู้ขายจริงในเวลานั้น แต่ยังไม่สามารถตรวจเนื้อกระดาษและลายน้ำได้ ดังนั้นควรวางแผนตรวจใบจริงอีกครั้งในขั้นตอนรับใบเสมอ