หลายคนสงสัยเรื่องนี้กันมาก โดยเฉพาะเวลาซื้อสลากมาแล้วเห็นข้อความหน้าใบว่า “ห้ามจำหน่ายแก่บุคคลอายุต่ำกว่า 20 ปี” แล้วก็เกิดคำถามตามมาทันทีว่า ถ้าเด็กอายุต่ำกว่า 18 ถูกรางวัล รับเงินได้ไหม เพราะบางบ้านพ่อแม่ซื้อให้ลูก บางคนได้สลากมาเป็นของขวัญวันเกิด พอเลขออกตรงเป๊ะขึ้นมาก็ไม่รู้จะทำยังไงต่อ บทความนี้จะพาไปดูคำตอบแบบชัด ๆ ทั้งเรื่องอายุที่กฎหมายกำหนด สิทธิในเงินรางวัล และทางออกที่ทำได้จริงเมื่อคนถูกรางวัลยังไม่บรรลุนิติภาวะ
อยากลุ้นโชคแบบสบายใจและถูกต้องตามกติกา แนะนำให้ เข้าสู่หน้าหลัก เพื่อดูข้อมูลครบทุกอย่างก่อนเริ่ม จากนั้นลองอ่าน วิธีการเล่นง่ายๆ ที่เราสรุปมาให้เข้าใจได้ในไม่กี่นาที แล้วค่อยไปต่อที่ วิธีการสมัคร เพียงไม่กี่ขั้นตอนก็พร้อมสนุกกับทุกงวดได้เลย
เด็กอายุต่ำกว่า 18 ถูกรางวัล รับเงินได้ไหม?
คำตอบสั้น ๆ คือ เด็กอายุต่ำกว่า 18 ถูกรางวัล รับเงินได้ไหม ต้องบอกว่า “ตัวเด็กเองไปขึ้นเงินด้วยตัวเองไม่ได้” แต่เงินรางวัลนั้นไม่ได้หายไปไหน ยังถือเป็นทรัพย์สินที่มีเจ้าของอยู่ เพียงแต่การไปรับเงินต้องดำเนินการผ่านผู้ใหญ่ที่มีคุณสมบัติครบตามระเบียบ
จุดที่คนมักเข้าใจผิดคือคิดว่าอายุ 18 ปีเท่ากับเป็นผู้ใหญ่แล้ว ทั้งที่จริงในทางกฎหมายไทยการบรรลุนิติภาวะอยู่ที่อายุ 20 ปีบริบูรณ์ หรือจดทะเบียนสมรสตามเงื่อนไขที่กฎหมายอนุญาต ดังนั้นคนที่อายุ 16 17 18 หรือ 19 ปี ยังนับเป็น “ผู้เยาว์” ทั้งหมด เรื่องนี้สำคัญมาก เพราะระเบียบการขึ้นเงินรางวัลผูกกับเกณฑ์อายุ 20 ปี ไม่ใช่ 18 ปีอย่างที่หลายคนเข้าใจ
สรุปให้เห็นภาพง่าย ๆ คือ เด็กถูกสลากยังมีสิทธิในเงินรางวัลตามหลักทรัพย์สิน แต่จะเดินเข้าไปยื่นบัตรประชาชนขึ้นเงินเองที่กองสลากหรือธนาคารไม่ได้ เพราะติดเงื่อนไขเรื่องอายุและเรื่องการไม่รับมอบอำนาจ รายละเอียดทั้งหมดเดี๋ยวเราค่อย ๆ ไล่ให้ดูในหัวข้อถัดไป
กฎหมายเด็กรับรางวัลกำหนดเรื่องอายุไว้อย่างไร?
เรื่องกฎหมายเด็กรับรางวัลต้องดูจากสองส่วนประกอบกัน ส่วนแรกคือระเบียบของสำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาล และส่วนที่สองคือประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ที่ว่าด้วยความสามารถของผู้เยาว์
ในส่วนของสำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาล มีการปรับปรุงระเบียบให้สอดคล้องกับพระราชบัญญัติสำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาล ซึ่งกำหนดห้ามจำหน่ายสลากให้บุคคลที่มีอายุต่ำกว่า 20 ปี ผลที่ตามมาก็คือ คนที่อายุต่ำกว่า 20 ปีไม่สามารถซื้อสลาก และไม่สามารถนำสลากมาขึ้นเงินรางวัลกับกองสลากได้โดยตรง เกณฑ์ตรงนี้คือ 20 ปีบริบูรณ์ ไม่ใช่ 18 ปี
หลักความสามารถของผู้เยาว์ตามกฎหมายแพ่ง
อีกฝั่งหนึ่ง ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มองว่าผู้เยาว์ยังอ่อนด้อยเรื่องการตัดสินใจ การทำนิติกรรมสำคัญ ๆ จึงต้องได้รับความยินยอมจากผู้แทนโดยชอบธรรม ซึ่งก็คือบิดามารดาที่ชอบด้วยกฎหมาย หรือผู้ปกครองในกรณีที่ไม่มีบิดามารดา การไปรับเงินก้อนใหญ่อย่างเงินรางวัลสลากถือเป็นนิติกรรมที่มีนัยสำคัญ จึงไม่ใช่เรื่องที่ผู้เยาว์จะจัดการเองได้ตามลำพัง
เกณฑ์อายุที่ใช้ขึ้นเงินตามช่องทางต่าง ๆ
เวลาไปขึ้นเงินจริง ช่องทางหลักอย่างสำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาลและธนาคารที่ให้บริการ จะกำหนดคุณสมบัติผู้มาขึ้นเงินไว้ว่าต้องมีสัญชาติไทย อายุ 20 ปีบริบูรณ์ขึ้นไป ใช้บัตรประชาชนตัวจริงของเจ้าตัว และไม่รับมอบอำนาจ นี่คือเหตุผลที่ทำให้เด็กถูกสลากไปยืนขึ้นเงินเองไม่ได้ เพราะติดเกณฑ์อายุตั้งแต่ประตูแรก
ทำไมเด็กถูกสลากถึงขึ้นเงินด้วยตัวเองไม่ได้?
หลายคนยังงงว่าในเมื่อถือสลากตัวจริงอยู่ในมือ ทำไมถึงขึ้นเงินไม่ได้ คำตอบอยู่ที่เงื่อนไขสองชั้นที่ซ้อนกันอยู่
ชั้นแรกคือเรื่องอายุ ระเบียบกำหนดชัดว่าผู้มาขึ้นเงินต้องอายุ 20 ปีบริบูรณ์ขึ้นไป เด็กที่อายุต่ำกว่า 18 หรือแม้แต่คนที่อายุ 18 ถึง 19 ปี จึงไม่ผ่านเกณฑ์ข้อนี้ตั้งแต่ต้น
ชั้นที่สองคือเรื่องการไม่รับมอบอำนาจ ปกติเวลาเราทำธุระแทนกันไม่ได้ ก็มักเขียนใบมอบอำนาจให้คนอื่นไปทำแทน แต่การขึ้นเงินรางวัลสลากไม่รับมอบอำนาจ ต้องเป็นเจ้าของบัตรประชาชนตัวจริงไปเองเท่านั้น จุดนี้ทำให้เด็กถูกสลากจะเขียนมอบอำนาจให้พ่อแม่ไปขึ้นเงินแบบง่าย ๆ ก็ทำไม่ได้เช่นกัน
พูดให้เห็นภาพคือ กฎถูกออกแบบมาเพื่อป้องกันไม่ให้เด็กเข้าถึงการพนันและเงินก้อนโตโดยไม่มีผู้ใหญ่ดูแล ไม่ได้ตั้งใจจะริบเงินของใคร แต่ผลในทางปฏิบัติก็คือการรับเงินต้องอาศัยผู้ใหญ่ที่มีคุณสมบัติครบเข้ามาช่วยจัดการ ซึ่งเราจะไปดูกันต่อว่าใครทำแทนได้บ้าง
ผู้เยาว์รับเงินรางวัลผ่านใครได้บ้าง?
เมื่อผู้เยาว์รับเงินรางวัลด้วยตัวเองไม่ได้ คนที่เข้ามามีบทบาทคือผู้แทนโดยชอบธรรม ตามกฎหมายก็คือบิดามารดาที่ชอบด้วยกฎหมาย หรือผู้ปกครองที่ศาลตั้งในกรณีที่เด็กไม่มีบิดามารดาหรือบิดามารดาถูกถอนอำนาจปกครอง คนกลุ่มนี้มีหน้าที่ดูแลจัดการทรัพย์สินของผู้เยาว์อยู่แล้วโดยหลักการ
แต่ต้องเข้าใจตรงกันก่อนว่า แม้พ่อแม่จะเป็นผู้แทนโดยชอบธรรม การขึ้นเงินรางวัลก็ยังติดเงื่อนไข “ไม่รับมอบอำนาจ” ของกองสลากอยู่ดี หมายความว่าไม่ใช่แค่ถือใบมอบอำนาจจากลูกแล้วเดินไปรับเงินแทนได้ทันที เรื่องนี้จึงเป็นกรณีที่ละเอียดอ่อนกว่าการขึ้นเงินทั่วไปพอสมควร
ในทางปฏิบัติที่พบบ่อย มักเป็นกรณีที่ผู้ใหญ่ในบ้านเป็นคนซื้อสลากเอง แล้วตั้งใจยกให้ลูกหลาน พอถูกรางวัลผู้ใหญ่คนนั้นซึ่งอายุครบ 20 ปีก็เป็นผู้ไปขึ้นเงินตามปกติ แล้วค่อยส่งมอบหรือเก็บเงินไว้ให้เด็กภายหลัง วิธีนี้เรียบง่ายและไม่ติดเงื่อนไขอายุ
ส่วนกรณีที่ตัวเด็กเป็นผู้ถือสลากที่ถูกรางวัลจริง ๆ และไม่มีผู้ใหญ่เป็นผู้ซื้อ แนะนำอย่างยิ่งว่าควรติดต่อสอบถามสำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาลโดยตรงก่อนเดินทางไป เพราะเป็นกรณีเฉพาะที่ต้องดูข้อเท็จจริงและเอกสารเป็นราย ๆ ไป การโทรถามหรือสอบถามที่จุดบริการก่อนจะช่วยให้เตรียมตัวได้ถูกและไม่เสียเที่ยว
ขั้นตอนและเอกสารเมื่อผู้เยาว์รับเงินรางวัลมีอะไรบ้าง?
ถึงแม้จะเป็นกรณีเฉพาะ แต่การเตรียมตัวไว้ล่วงหน้าก็ช่วยให้ทุกอย่างราบรื่นขึ้น โดยเฉพาะเรื่องเอกสารที่ยืนยันความสัมพันธ์และความเป็นเจ้าของ
สิ่งที่ควรเตรียมก่อนไปติดต่อ
- สลากกินแบ่งรัฐบาลฉบับจริงที่ถูกรางวัล เก็บให้ดีอย่าให้ยับ ฉีกขาด หรือเปียกน้ำ เพราะสภาพสลากมีผลต่อการตรวจสอบ
- บัตรประชาชนตัวจริงของผู้ใหญ่ที่จะเป็นผู้ดำเนินการ และบัตรประชาชนหรือสูติบัตรของเด็ก
- เอกสารยืนยันความเป็นบิดามารดาหรือผู้ปกครอง เช่น สูติบัตร ทะเบียนบ้าน หรือคำสั่งศาลตั้งผู้ปกครอง แล้วแต่กรณี
ลำดับขั้นตอนที่แนะนำ
- ตรวจผลรางวัลให้แน่ใจอีกครั้งจากช่องทางทางการ อย่าเพิ่งดีใจจากภาพที่แชร์กันมา
- โทรสอบถามสำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาลหรือธนาคารที่ให้บริการ แจ้งว่าเป็นกรณีผู้เยาว์ถือสลากถูกรางวัล เพื่อให้เจ้าหน้าที่แนะนำแนวทางเฉพาะกรณี
- เตรียมเอกสารตามที่เจ้าหน้าที่แจ้ง แล้วนัดหมายเข้าไปดำเนินการ
- เมื่อรับเงินแล้ว หากเป็นเงินของผู้เยาว์ ผู้แทนโดยชอบธรรมมีหน้าที่ดูแลจัดการทรัพย์สินนั้นเพื่อประโยชน์ของเด็ก ไม่ใช่นำไปใช้ตามใจชอบ
เรื่องค่าธรรมเนียมและอากรที่ต้องรู้
การขึ้นเงินรางวัลมีค่าใช้จ่ายที่กฎหมายกำหนดอยู่ เช่น อากรแสตมป์สำหรับสลากกินแบ่งรัฐบาล และค่าธรรมเนียมกรณีขึ้นเงินผ่านธนาคาร ตรงนี้ไม่ว่าใครเป็นผู้ขึ้นเงินก็ต้องเสียเหมือนกัน จึงควรเผื่อใจไว้ว่าเงินที่ได้รับจริงจะน้อยกว่ามูลค่ารางวัลเต็มเล็กน้อย
เปรียบเทียบเงื่อนไขการขึ้นเงินรางวัลตามช่วงอายุ
เพื่อให้เห็นภาพชัดว่าแต่ละช่วงอายุทำอะไรได้บ้าง ลองดูตารางสรุปด้านล่างนี้
| ช่วงอายุ | ซื้อสลากได้ไหม | ขึ้นเงินเองได้ไหม | แนวทางรับเงินรางวัล |
|---|---|---|---|
| ต่ำกว่า 18 ปี | ไม่ได้ ผิดเงื่อนไขการจำหน่าย | ไม่ได้ ติดเกณฑ์อายุ | ผ่านผู้แทนโดยชอบธรรม และควรสอบถามกองสลากก่อน |
| 18 ถึง 19 ปี | ไม่ได้ เพราะยังไม่ถึง 20 ปี | ไม่ได้ ยังเป็นผู้เยาว์ | ผ่านผู้ใหญ่ที่อายุครบ 20 ปี |
| 20 ปีขึ้นไป | ได้ ตามเงื่อนไขทั่วไป | ได้ ด้วยบัตรประชาชนตัวจริง | ไปขึ้นเงินเองได้ตามปกติ |
จากตารางจะเห็นว่าเส้นแบ่งสำคัญไม่ใช่ 18 ปีอย่างที่หลายคนเข้าใจ แต่คือ 20 ปีบริบูรณ์ ใครที่กำลังคิดว่าอายุ 18 น่าจะขึ้นเงินได้แล้ว ต้องปรับความเข้าใจใหม่ให้ตรงกับระเบียบจริง
ข้อควรระวังก่อนพาเด็กถูกสลากไปขึ้นเงิน?
มีหลายจุดที่พลาดกันบ่อยจนเสียสิทธิหรือเสียเวลาโดยไม่จำเป็น ลองเช็กให้ครบก่อนตัดสินใจเดินทาง
อย่างแรก อย่าเชื่อคนที่อาสารับขึ้นเงินแทนแบบง่าย ๆ โดยขอให้โอนสลากหรือส่งสลากตัวจริงให้ไปก่อน เพราะสลากที่ถูกรางวัลมีมูลค่าสูง หากหลุดมือไปแล้วอาจตามคืนยาก การขึ้นเงินที่ปลอดภัยที่สุดคือทำผ่านช่องทางทางการเท่านั้น
อย่างที่สอง เก็บสลากให้อยู่ในสภาพสมบูรณ์ตั้งแต่วินาทีที่รู้ว่าถูกรางวัล อย่าเซ็นชื่อมั่ว อย่าพับจนขาด และอย่าให้โดนน้ำ เพราะการตรวจสอบความถูกต้องของสลากเป็นขั้นตอนที่เข้มงวด
อย่างที่สาม เข้าใจให้ตรงกันในครอบครัวว่าเงินรางวัลของผู้เยาว์เป็นทรัพย์สินของเด็ก ผู้แทนโดยชอบธรรมมีหน้าที่ดูแลเพื่อประโยชน์ของเด็ก การวางแผนเก็บออมหรือใช้จ่ายควรทำอย่างโปร่งใสและคำนึงถึงอนาคตของเด็กเป็นหลัก
อย่างสุดท้าย ถ้าไม่แน่ใจเรื่องใดเลย ให้ถือหลักว่า “ถามก่อนดีกว่าเสี่ยง” ติดต่อสำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาลหรือธนาคารที่ให้บริการเพื่อยืนยันแนวทางก่อนทุกครั้ง จะได้ไม่เตรียมเอกสารผิดหรือเดินทางไปเสียเที่ยว
คำถามที่พบบ่อย
Q: เด็กอายุ 15 ปีถูกหวย พ่อไปขึ้นเงินแทนได้เลยไหม?
A: ไม่สามารถใช้วิธีเขียนใบมอบอำนาจแล้วให้พ่อไปขึ้นเงินแทนได้ทันที เพราะกองสลากไม่รับมอบอำนาจ กรณีแบบนี้ควรโทรสอบถามสำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาลก่อนว่าต้องเตรียมเอกสารความเป็นบิดาและเอกสารของเด็กอย่างไรบ้าง แล้วจึงดำเนินการตามที่เจ้าหน้าที่แนะนำ
Q: ถ้าซื้อสลากออนไลน์ตอนอายุยังไม่ถึงเกณฑ์จะมีปัญหาไหม?
A: ระบบจำหน่ายที่ถูกต้องจะมีการยืนยันตัวตนและกำหนดอายุขั้นต่ำอยู่แล้ว หากอายุไม่ถึงเกณฑ์ก็จะซื้อไม่ได้ตั้งแต่ต้น การพยายามเลี่ยงเงื่อนไขอายุอาจทำให้เกิดปัญหาตอนขึ้นเงินภายหลัง จึงควรเล่นให้ถูกกติกาตั้งแต่แรก
Q: เงินรางวัลของผู้เยาว์ต้องเสียภาษีหรือค่าธรรมเนียมอะไรบ้าง?
A: การขึ้นเงินรางวัลสลากมีอากรแสตมป์และค่าธรรมเนียมตามที่กฎหมายและช่องทางบริการกำหนด ซึ่งเรียกเก็บเหมือนกันไม่ว่าผู้รับจะเป็นใคร จึงควรเผื่อใจว่ายอดเงินสุทธิจะน้อยกว่ามูลค่ารางวัลเต็มเล็กน้อย
Q: อายุ 19 ปีนับว่าเป็นผู้ใหญ่แล้วขึ้นเงินเองได้หรือยัง?
A: ยังไม่ได้ เพราะการบรรลุนิติภาวะตามกฎหมายไทยอยู่ที่ 20 ปีบริบูรณ์ คนอายุ 19 ปีจึงยังเป็นผู้เยาว์และยังไม่ผ่านเกณฑ์อายุของการขึ้นเงินรางวัล ต้องรอให้ครบ 20 ปีหรือให้ผู้ใหญ่ที่มีคุณสมบัติครบดำเนินการให้
Q: ถ้าเด็กเก็บสลากที่ถูกรางวัลได้เอง จะเป็นของเด็กเลยไหม?
A: การเป็นเจ้าของสลากที่เก็บได้เป็นคนละเรื่องกับสิทธิในการขึ้นเงิน ควรตรวจสอบที่มาของสลากให้ชัดเจนก่อน และติดต่อสำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาลเพื่อสอบถามแนวทางที่ถูกต้อง ไม่ควรรีบดำเนินการเองโดยไม่ปรึกษาเจ้าหน้าที่